„Dziady” Adama Mickiewicza połączyły w tym roku Polaków w kraju i poza jego granicami. Dla mnie Narodowe Czytanie 2026 ma jednak jeszcze jeden, bardzo osobisty wymiar. Kiedy dziś prezydent Litwy Gitanas Nausėda czyta po litewsku fragment „Dziadów”, wracam pamięcią do Wilna sprzed czterech lat. Do ludzi, spotkań i chwil, które wtedy być może wydawały się tylko wydarzeniem, a dziś okazują się częścią większej historii.
Są wydarzenia, które trwają godzinę, dzień, może kilka dni, a później pozostają w pamięci znacznie dłużej.
Są też takie, do których życie niespodziewanie dopisuje kolejne rozdziały.
Narodowe Czytanie jest właśnie jednym z nich.
Tegoroczna, 2026 edycja została poświęcona jednemu z najważniejszych dzieł polskiej literatury – „Dziadom” Adama Mickiewicza. Centralne wydarzenie odbyło się 5 września w Warszawie z udziałem Pary Prezydenckiej.
Oficjalną relację z przebiegu Narodowego Czytania z udziałem Pary Prezydenckiej można zobaczyć tutaj:
Jednak Narodowe Czytanie nigdy nie jest tylko jednym wydarzeniem w jednym miejscu.
Jego prawdziwa siła polega na tym, że tego samego dnia – lub w dniach bezpośrednio związanych z akcją – polska literatura zaczyna żyć w bibliotekach, szkołach, teatrach, instytucjach kultury, organizacjach społecznych i polonijnych na całym świecie.
W Warszawie.
W Wilnie.
W Sztokholmie.
I wszędzie tam, gdzie ktoś otwiera książkę i chce przekazać polskie słowo dalej.
„Dziady” – tekst o pamięci, który sam tworzy pamięć
Nieprzypadkowo właśnie „Dziady” nabierają w tym kontekście tak szczególnej symboliki.
To przecież dzieło o pamięci.
O tych, którzy byli przed nami.
O świecie, w którym przeszłość nie znika, lecz pozostaje obecna i prowadzi dialog z teraźniejszością.
O tożsamości, wolności, odpowiedzialności, duchowości i wspólnocie.
Dwieście lat później ten tekst nadal potrafi wywołać emocje.
I być może największą siłą klasycznej literatury jest właśnie to, że każde pokolenie może przeczytać ją ponownie i odnaleźć w niej coś własnego.
W ramach Narodowego Czytania przygotowano również specjalny materiał z wybranymi fragmentami audiobooka „Dziadów”:
To również ważny znak czasów.
Dziedzictwa nie można tylko przechowywać.
Trzeba pozwolić mu żyć także we współczesnych formach – w obrazie, filmie, nagraniu, mediach cyfrowych i przestrzeni, w której młode pokolenia rzeczywiście funkcjonują.
6 września – polskie słowo zabrzmiało również w Szwecji
Dzień po centralnym wydarzeniu w Warszawie, 6 września 2026 roku o godz. 15.00, Narodowe Czytanie „Dziadów” odbyło się także w Tumbie pod Sztokholmem, przy Hålvägen 38.
Zaprosiliśmy Polonię w Szwecji oraz wszystkich miłośników polskiej literatury, kultury i języka do wspólnego spotkania z Mickiewiczem.
Organizatorami wydarzenia były:
Fundacja Wspierania Kultury i Współpracy Międzynarodowej im. Haliny Rosa oraz DESIGNER Magazine
Partnerami wydarzenia zostali:
Teatr Szansa, Biblioteka Publiczna 80 lat
Stowarzyszenie Artystyczne Connected by Art
oraz Lucy Art.
Koordynatorką wydarzenia była Lucyna Wachnicka.
Sztokholmskie spotkanie odbyło się pod honorowym patronatem Pary Prezydenckiej. Otrzymaliśmy także uroczystą pieczęć Narodowego Czytania 2026, która stała się wyjątkową pamiątką wydarzenia.
Uczestnicy otrzymali również pamiątkowe dyplomy udziału w Narodowym Czytaniu.
Ale przecież nie pieczęcie, dyplomy ani oficjalne formuły są najważniejsze.
Najważniejsi są ludzie.
zdjęcia Piotr Nikodem
To, że spotykają się poza granicami Polski i przez literaturę odnajdują wspólny język.
To, że przez chwilę w Szwecji brzmi Mickiewicz.
To, że kolejne pokolenia mogą zobaczyć, że polska kultura nie jest czymś zamkniętym w podręcznikach i archiwach.
Ona żyje.
Polska kultura za granicą nie jest wspomnieniem
Dla Polonii wydarzenia takie jak Narodowe Czytanie mają znaczenie szczególne.
Żyjąc poza Polską, zaczynamy czasem jeszcze wyraźniej rozumieć, czym jest język, literatura i dziedzictwo.
Kultura nie jest wówczas jedynie wspomnieniem kraju, z którego pochodzimy.
Staje się mostem.
Pomiędzy pokoleniami.
Pomiędzy Polską a krajem, w którym dziś żyjemy.
Pomiędzy ludźmi, którzy mogą mieć różne historie, ale odnajdują wspólny punkt w literaturze, sztuce, muzyce czy tradycji.
Polonia nie powinna być postrzegana wyłącznie jako odbiorca polskiej kultury.
Polonia jest również jej ambasadorem.
Każdy koncert, wystawa, spotkanie literackie czy wydarzenie kulturalne organizowane poza granicami kraju dokłada mały fragment do międzynarodowej obecności Polski.
I czasem dopiero po latach widzimy, jak ważne były te małe fragmenty.
Wilno 2022. Cztery lata później historia zatacza piękne koło
Dlatego tegoroczna edycja Narodowego Czytania ma dla mnie jeszcze jeden bardzo osobisty wymiar.
Kiedy zobaczyłam prezydenta Litwy Gitanasa Nausėdę, który specjalnie na Narodowe Czytanie 2026 przeczytał po litewsku fragment „Dziadów” Adama Mickiewicza, natychmiast wróciłam myślami do Wilna sprzed czterech lat.
Nagranie prezydenta Litwy można zobaczyć tutaj:
I wtedy naprawdę poczułam, że historia zatacza piękne koło.
W 2022 roku, w 200. rocznicę pierwszego wydania w Wilnie „Ballad i romansów” Adama Mickiewicza, miałyśmy zaszczyt uczestniczyć w wyjątkowej inicjatywie Narodowego Czytania w Sejmie Republiki Litewskiej.
Dzisiaj to wspomnienie ma dla mnie jeszcze większą wartość.
Przede wszystkim ze względu na śp. Yvette Poplawską – dziennikarkę, inicjatorkę i niezwykle zaangażowaną działaczkę, która robiła wielkie rzeczy dla Polonii i Polaków poza granicami kraju.
To właśnie ona zabrała mnie wówczas do Wilna.
Dzięki jej energii, kontaktom, pasji i zaangażowaniu mogłyśmy wspólnie uczestniczyć w tworzeniu tego niezwykłego wydarzenia.
Były rozmowy.
Były wywiady.
Było Radio.
Były spotkania z ludźmi, którzy od lat dbają o polską kulturę i obecność polskiego języka na Litwie.
Z ogromną wdzięcznością wspominam również panią poseł Beatę Pietkiewicz i jej niezwykle ciepłe przyjęcie nas w Wilnie.
Była także wizyta na Rossie – miejscu szczególnym dla polskiej pamięci, historii i dziedzictwa.
Wilno samo w sobie jest przecież przestrzenią niezwykłą.
Miastem, w którym polska i litewska historia, kultura oraz literatura spotykają się od pokoleń.
Miastem Mickiewicza.
Miastem pamięci.
Wtedy być może nie zdawałyśmy sobie jeszcze sprawy, że tworzymy własny mały fragment historii.
Śp. Yvette Popławska– pamiętamy
Dziś, cztery lata później, gdy „Dziady” Mickiewicza brzmią również po litewsku w wykonaniu prezydenta Republiki Litewskiej, tamte wspomnienia nabierają dla mnie jeszcze głębszego znaczenia.
Śp. Yvette – pamiętamy.
To, co robiłaś dla Polonii, dla polskiej kultury i dla budowania mostów między ludźmi, pozostaje.
Człowiek odchodzi, ale nie zawsze odchodzą rzeczy, które stworzył.
Pozostają spotkania, które zainicjował.
Ludzie, których połączył.
Pomysły, które uruchomił.
Zdjęcia, nagrania, rozmowy.
I pamięć innych.
Dziękuję również pani poseł Beacie Pietkiewicz za tamto spotkanie, gościnność i wspólnie przeżyte chwile.
Po czterech latach patrzę na te wydarzenia inaczej.
Wtedy było to Narodowe Czytanie w Wilnie.
Dzisiaj jest już częścią większej historii.
Grodzieńszczyzna – kiedy „Dziady” stają się żywym doświadczeniem
Jeszcze jeden z materiałów tegorocznego Narodowego Czytania prowadzi nas w stronę ziem niezwykle mocno związanych z Mickiewiczem.
To rozmowa z Andrzejem Poczobutem – dziennikarzem i działaczem opozycyjnym na Białorusi, związanym z Grodzieńszczyzną, rodzinnymi stronami poety.
Materiał można obejrzeć tutaj:
W takim kontekście „Dziady” przestają być po prostu szkolną lekturą.
Stają się żywym doświadczeniem.
Pytaniem o tożsamość.
O pamięć.
O wolność.
O to, co człowiek zachowuje w sobie nawet wtedy, kiedy zmieniają się granice, państwa i epoki.
Literatura potrzebuje ludzi, którzy będą ją przekazywać dalej
Do udziału w tegorocznej edycji Narodowego Czytania oraz do śledzenia oficjalnego kanału wydarzenia zapraszał również prof. Andrzej Nowak:
To ważne, ponieważ wydarzenie nie musi kończyć się wraz z zamknięciem sceny czy ostatnią przeczytaną stroną.
Materiały pozostają.
Możemy do nich wrócić.
Pokazać je dzieciom.
Udostępnić kolejnym osobom.
Wykorzystać jako początek kolejnej rozmowy o literaturze, historii i kulturze.
Właśnie na tym polega ciągłość.
#WzruszDziady
Tegoroczne hasło #WzruszDziady można odczytać na wiele sposobów.
Bo „Dziady” rzeczywiście trzeba dziś poruszyć.
Zdjąć je z półki.
Otworzyć.
Przeczytać.
Usłyszeć.
Pozwolić im wyjść poza podręcznik.
Pozwolić im zabrzmieć w Warszawie, Wilnie, na Grodzieńszczyźnie, w Sztokholmie i wszędzie tam, gdzie ktoś chce zachować pamięć o wspólnym dziedzictwie.
Literatura ma niezwykłą właściwość.
Może powstać dwieście lat temu, a mimo to w odpowiednim momencie powiedzieć coś bardzo współczesnego.
I może właśnie na tym polega prawdziwa siła dziedzictwa.
Nie na zamykaniu przeszłości w muzealnej gablocie.
Nie na powtarzaniu, że coś jest ważne tylko dlatego, że jest stare.
Dziedzictwo żyje wtedy, kiedy potrafimy nadać mu współczesny sens i przekazać je dalej.
Wilno – Sztokholm. 2022–2026
Cztery lata temu stałam w Wilnie, uczestnicząc w wydarzeniu, które połączyło literaturę, historię, Polonię i ludzi z dwóch krajów.
W 2026 roku współorganizowałam Narodowe Czytanie „Dziadów” w Szwecji.
A w tym samym czasie prezydent Litwy czyta Mickiewicza po litewsku.
Trudno o piękniejszą symbolikę.
Być może właśnie tak buduje się prawdziwe mosty pomiędzy narodami.
Nie zawsze poprzez wielkie deklaracje.
Czasem poprzez książkę.
Jedno spotkanie.
Jedną osobę, która zabiera drugą do Wilna.
Jednego człowieka, który przeczyta kilka wersów w innym języku.
Jedno wydarzenie zorganizowane dla Polonii tysiąc kilometrów od Polski.
I dopiero po latach okazuje się, że wszystkie te punkty zaczynają się ze sobą łączyć.
Wilno 2022. Sztokholm 2026.
Cztery lata później historia naprawdę zatacza piękne koło.
A kultura ma niezwykłą moc – pozostawia ślady, które po latach stają się historią.
Oficjalne materiały Narodowego Czytania 2026
Narodowe Czytanie 2026 – relacja z wydarzenia z udziałem Pary Prezydenckiej
https://www.youtube.com/watch?v=D8kFh2asUjI
„Dziady” – specjalny odcinek audiobooka i wybrane fragmenty
https://www.youtube.com/watch?v=tOS8PoDX-BI
Andrzej Poczobut – o polskości na Białorusi i „Dziadach” jako żywym doświadczeniu
https://www.youtube.com/watch?v=1w16DBeLF3c
Prezydent Litwy Gitanas Nausėda czyta po litewsku fragment „Dziadów”
https://www.youtube.com/watch?v=-8a2daKbOsA
Prof. Andrzej Nowak zaprasza do Narodowego Czytania „Dziadów”
https://www.youtube.com/watch?v=WNks5o5W1l0
Halina Rosa
09.09.2026 Stockholm
Leave a Reply